اين مطلب را هفته ی  ِ گذشته به مناسبت ِ سالگرد شهادت استاد مطهری برای ِ يكي از نشريات ِ دانشجویی نوشتم:(نسخه ی pdf را از اينجا دانلود كنيد)

شهید مطهری و انجمن اسلامی ِ پزشکان

انجمن اسلامی ِ پزشکان در سالهای ِ 1337 و 1338 تشکیل می شود و تقریبا شهید مطهری در سالهای بین ِ 40 تا 50 اصلی ترین سخنران ِ جلسات ِ این انجمن است. "مسئله ی حجاب" و "مسئله ی بردگی" از جمله ی مجموعه سخنرانی های ِ شهید مطهری در این جلسات است.

در این مقاله می خواهیم نگاهی کلی به جلساتی که در حدود ِ سال ِ 46 تا 50 انجام شده است داشته باشیم. این جلسات پیرامون ِ توحید ، نبوت ،امامت و معاد برگزار شده اند.مهندس مصطفی کتیرایی[1] این جلسه ها را اینطور توصیف می کند: "می خواهیم جلسه ای باشد غیر از این مجالس ِ مذهبی که همه جا هست و هی برای ِ هم استدلال می کنند و هیچ کدامشان به درد ِ هیچ جا نمی خورد و یا کتابهایی که می نویسند. اینهمه کتاب در مملکت منتشر می شود، اگر خلاصه شان را بگیرید ده درصدشان مفید نیست... "[2]

غیر از مهندس کتیرایی در میان ِ شرکت کنندگان ِ این جلسات می توان به مهندس معین فر ، مهندس سحابی، دکتر نوربخش ، دکتر تاج  و ... اشاره کرد .در بعضی از جلسات مهندس بازرگان هم حضور دارد.

 هر جلسه معمولا با سخنرانی ِ شهید مطهری آغاز می شود، صحبت های ِ او حدودا یک ساعت طول می کشد و پس از آن افراد ِ حاضر پرسش ها و انتقادات ِ خود را عنوان می کنند و شهید مطهری پاسخ می گوید. در جدول ِ زیر زمان ِ برگزاری و تعداد ِ  جلسات ِ مربوط به هر موضوع را مشاهده می کنید[3]:

متن ِ این سخنرانی ها توسط  ِ انتشارات ِ صدرا[4] از روی ِ نوار ها پیاده و به ترتیب در کتاب هایی با نام ِ "توحید" ، "نبوت" ، "امامت و رهبری" ، "سیری در سیره ی ائمه ی اطهار(ع)" و "معاد" چاپ شده است. البته کتاب ِ "سیری در سیره ی ائمه ی اطهار(ع)" حاوی ِ مطالب ِ دیگری نیز هست.

آنچه در روند ِ کلی ِ جلسات مورد ِ تاکید ِ شهید مطهری است ورود ِ هرچه بیشتر ِ حضار در بحث است.مثلا در یکی از جلسات شهید مطهری می گوید:"ما از رفقا همیشه  خواهش کرده ایم که در این موضوعات که صحبت می شود، هر کس هر اندازه ای که وقت دارد مطالعه داشته باشد و آن را ارائه کند تا همه استفاده کنند، من خودم هم استفاده می کنم."[5]

 در بعضی از جلسات ِ توحید مهندس کتیرایی صحبت هایی پیرامون ِ قانون ِ احتمالات و توحید می کند[6] و حتی در یکی از جلسات به پیشنهاد ِ شهید مطهری ،او سخنرانی ِ مفصلی در خصوص ِ تاریخچه ی فرضیه ی تکامل ِ جانوران دارد.[7]  در یکی از جلسات ، جایی که بحثی در خصوص ِ ماده و انرژی وجود دارد استاد روزبه[8] حضور دارد و صحبت هایی در مورد ماده و انرژی می کند[9]. در قسمتی از بحث های پیرامون ِ الهامات در زندگی انسان ها هم ، شهید مطهری قسمتی از یادداشت های ِ تهیه شده توسط ِ مهندس سحابی را می خواند.[10]  در یکی از جلسات ِ مربوط به امامت ، مهندس کتیرایی پیشنهاد می دهد که برای ِ اینکه بحث ها یک طرف نباشد یک نفر از اهل ِ سنت در جلسه حاضر شود و بخشی از اعتقادات ِ شان که مخالف ِ نظر ِ ماست  را بگوید.[11] و شهید مطهری از این موضوع استقبال می کند و می گوید:"مسئله ای که ایشان گفتند یک عده افرادی باشند که در جهت ِ مخالف صحبت کنند، البته برای ِ همه ی جلسات یک امر ِ مفیدی است."[12] اما این موضوع در آن جلسات میسر نمی شود.

دربخشی از جلسات ِ مربوط به معاد مهندس بازرگان بعضی شبهات ِ وارد به کتابش ،"ذره ی بی انتها" را پاسخ می گوید.البته عمده ی  جلسات ِ معاد به بحث و گفتگوی شهید مطهری و مهندس بازرگان پیرامون ِ مسئله ی معاد و روح می گذرد. شهید مطهری از کتاب ِ "ذره ی بی انتها" تمجید می کند و در جایی می گوید :" ... كتاب ذره بی‏انتها كه به عقيده من ، هم بهترين كتاب آقای مهندس بازرگان است و هم يكی از كتابهای نفيسی است كه در عصر ما نوشته شده است." [13] اما ایراد ِ شهید مطهری به کتاب ِ "راه طی شده"  در خصوص ِ دید ِ این کتاب نسبت به روح است . در یکی از جلسات مهندس بازرگان می گوید: "در صفحه 160 ]از کتاب ِ راه طی شده[ نوشته شده است : (( قرآن مسأله قيامت را اصلا و ابدا متكی بر فرضيه روح نكرده است و در هيچ آيه‏ای گفته نشده است كه روح‏  زنده خواهد شد )) . آن زمانی كه اين كتاب نوشته شد بحبوحه ی حمله و فشار و شدت توده‏ايها و ماترياليستها بود و بسياری از معلمان رياضی و علوم طبيعی‏)  توده‏ای و غير توده‏ای ) در كلاس درس و دكتر ارانی‏ها در كتابشان می‏آمدند با يك دلايلی ريشه فرضيه روح را بكلی می‏زدند "[14] . " اين كتاب برای جوابگويی به‏ توده‏ايها و ماترياليستها در آن زمان نوشته شده بود ، كه می‏گوييم بسيار خوب ، فرض می‏كنيم به قول شما روح وجود ندارد اما قرآن كه بر پايه قبول‏ روح قيامت را ثابت نكرده است ".[15]  و شهید مطهری می گوید:" اينها كه البته‏ مورد قبول است و تا حدودی كه من سراغ دارم اين كتاب در ميان همان‏ افرادی كه منكر و ضد دين بوده‏اند اثرهای خيلی خوبی داشته ، يعنی در واقع‏ توجيه كننده بوده و نقش مفيد و مثبتی داشته "[16]

اما در یک نگاه ِ کلی می توان گفت چیزی که بیش از هر چیز این جلسات را پربار و ثمر بخش کرده است فضای ِ آزاد ِ پرسش و پاسخ  است. جلسات ِ آن روز های ِ انجمن ِ اسلامی ِ پزشکان می تواند الگویی برای ِ گفتمان ِ آزاد ِ دینی باشد. بسیار خوبست این روزها که در حال ِ سپری کردن ِ سی اُمین سالگرد ِ شهادت ِ استاد مطهری هستیم با از بین بردن ِ نگاه ِ گزینشی به آثار ِ او، موجی تازه در میان ِ جوانان ِ علاقه مند به راه ِ کمال و سعادت ایجاد کنیم. شهید مطهری در مقدمه ی کتاب ِ عدل ِ الهی اش می نویسد:

"عصر ِ ما از نظر ِ دینی و مذهبی –خصوصا برای ِ طبقه ی جوان- عصر ِ اضطراب و دودلی و بحران است.مقتضیات ِ عصر و زمان، یک سلسله تردید ها و سوالها بوجود اورده و سوالات ِ کهنه و فراموش شده را نیز از نو مطرح ساخته است.

آیا باید از این شک و تردید ها و پرس و جوها –که گاهی به حد ِ افراط می رسد- متاسف و ناراحت بود؟

به عقیده ی من هیچگونه ناراحتی ندارد. شک مقدمه ی یقین است. پرسش، مقدمه ی وصول و اضطراب مقدمه ی آرامش است. شک معبر ِ خوب و لازمی است هرچند منزل و توقفگاه ِ نامناسبی است. اسلام که اینهمه دعوت به تفکر و ایقان می کند، بطور ِ ضمنی می فهماند که حالت ِ اولیه ی بشر، جهل و شک و تردید است و با تفکر و اندیشه ی صحیح باید به سر منزل ِ ایقان و اطمینان برسد." [17]