قیاس چیست؟
در احادیث شیعه تأکید شده است که قیاس در امر دین مردود است. به عنوان نمونه:
امام صادق (ع) گفت: دين خدا با مقياس انديشه بدست نمی آید. اگر سنت رسول را به منظور استنباط ساير مسائل به مقياس آورند و بر پايه آن پاسخى بپردازند، دين خدا لگدكوب خواهد شد. (گزيده كافى، ج1، ص: 20)ء
اما قیاسی که از نظر ِ شرع مذموم است چیست؟ (برداشت های خودم از خواندن ِ بخش ِ "بدعت، رأى شخصى، قياس و استحسان" از کتاب ِ کافی و چند مباحثه ی امام صادق و ابوحنیفه پیرامون قیاس در "احتجاج طبرسی" را بیان می کنم).
این کار قیاس ِ مذموم ِ شرعی است:
ما می خواهیم درباره ی مسئله ی الف، حکم ِ دین را بیان کنیم. در واقع حکم ِ آن را مستقیماً نمی دانیم.
اما حکم ِ دین درباره ی مسئله ی ب را می دانیم.
در ذهن ِ مان رابطه ای بین ِ مسئله ی یک و دو برقرار می کنیم و با توجه به این مقایسه از روی ِ حکم ِ مسئله ی ب، حکم ِ الف را می یابیم.
اکنون چند مثال (مثال ِ یک بر گرفته از بحث ِ امام صادق با ابوحنیفه پیرامون ِ قیاس است. رجوع کنید به: احتجاج-ترجمه جعفرى، ج2، ص:272 - مثال ِ دو هم برگرفته از مباحثه ی پیامبر با یک شخص مسیحی است. مثال سه را خودم ساخته ام بر اساس ِ نظرات ِ برخی افراد)
مثال1:
الف) آیا زنا بد تر است یا قتل؟
ب) می دانیم که برای شهادت زنا 4 شاهد نیاز است امّا برای شهادت قتل دو شاهد نیاز است.
قیاس: میزان ِ بد بودن ِ یک عمل متناسب است با تعداد شاهدان مورد نیاز.
نتیجه گیری: بد بودن ِ زنا دو برابر ِ قتل است.
مثال2:
الف) آیا می توان گفت عیسی فرزند خداوند است؟
ب) می دانیم که در تعالیم اسلامی حضرت ِ ابراهیم دوست ِ خداوند خطاب شده است.
قیاس: رابطه ی دوستی و فرزندی دو جور رابطه ی انسانی ِ مرسوم است که احکام ِ آنها با هم فرق نمی کند.
نتیجه گیری: می توان گفت که عیسی فرزند خدا است.
مثال3:
الف) آیا اسلام معتقد است که عقل ِ زنان نصف ِ مردان است؟
ب) می دانیم که ارث زن نصف ِ مرد است.
قیاس: میزان ِ رسیدن ِ ارث به هر شخص با توجه به میزان ِ عقل ِ اوست.
نتیجه گیری: عقل ِ زنان نصف ِ مردان است.
امام صادق (ع) گفت: دين خدا با مقياس انديشه بدست نمی آید. اگر سنت رسول را به منظور استنباط ساير مسائل به مقياس آورند و بر پايه آن پاسخى بپردازند، دين خدا لگدكوب خواهد شد. (گزيده كافى، ج1، ص: 20)ء
اما قیاسی که از نظر ِ شرع مذموم است چیست؟ (برداشت های خودم از خواندن ِ بخش ِ "بدعت، رأى شخصى، قياس و استحسان" از کتاب ِ کافی و چند مباحثه ی امام صادق و ابوحنیفه پیرامون قیاس در "احتجاج طبرسی" را بیان می کنم).
این کار قیاس ِ مذموم ِ شرعی است:
ما می خواهیم درباره ی مسئله ی الف، حکم ِ دین را بیان کنیم. در واقع حکم ِ آن را مستقیماً نمی دانیم.
اما حکم ِ دین درباره ی مسئله ی ب را می دانیم.
در ذهن ِ مان رابطه ای بین ِ مسئله ی یک و دو برقرار می کنیم و با توجه به این مقایسه از روی ِ حکم ِ مسئله ی ب، حکم ِ الف را می یابیم.
اکنون چند مثال (مثال ِ یک بر گرفته از بحث ِ امام صادق با ابوحنیفه پیرامون ِ قیاس است. رجوع کنید به: احتجاج-ترجمه جعفرى، ج2، ص:272 - مثال ِ دو هم برگرفته از مباحثه ی پیامبر با یک شخص مسیحی است. مثال سه را خودم ساخته ام بر اساس ِ نظرات ِ برخی افراد)
مثال1:
الف) آیا زنا بد تر است یا قتل؟
ب) می دانیم که برای شهادت زنا 4 شاهد نیاز است امّا برای شهادت قتل دو شاهد نیاز است.
قیاس: میزان ِ بد بودن ِ یک عمل متناسب است با تعداد شاهدان مورد نیاز.
نتیجه گیری: بد بودن ِ زنا دو برابر ِ قتل است.
مثال2:
الف) آیا می توان گفت عیسی فرزند خداوند است؟
ب) می دانیم که در تعالیم اسلامی حضرت ِ ابراهیم دوست ِ خداوند خطاب شده است.
قیاس: رابطه ی دوستی و فرزندی دو جور رابطه ی انسانی ِ مرسوم است که احکام ِ آنها با هم فرق نمی کند.
نتیجه گیری: می توان گفت که عیسی فرزند خدا است.
مثال3:
الف) آیا اسلام معتقد است که عقل ِ زنان نصف ِ مردان است؟
ب) می دانیم که ارث زن نصف ِ مرد است.
قیاس: میزان ِ رسیدن ِ ارث به هر شخص با توجه به میزان ِ عقل ِ اوست.
نتیجه گیری: عقل ِ زنان نصف ِ مردان است.
+ نوشته شده در چهارشنبه یکم تیر ۱۳۹۰ ساعت 15:3 توسط سید امیر سادات موسوی
|
نامم سید امیر سادات موسوی است و دانشجوی رشته ی فیزیک در دانشگاه شریف هستم. موضوعات این وبلاگ بیشتر پیرامون نجوم ،فیزیک ،اعتقادات دینی ،ادبیات و... خواهد بود.